Do czego służy tramwajowy czuwak? Chociaż lepiej byłoby sformułować pytanie nad czym czuwa czuwak? Odpowiedź prowadzi do kwestii bezpieczeństwa – zarówno pasażerów, jak i samego motorniczego.

W zależności od tramwaju (i pociągu) jest to przycisk lub pedał, który musi być stale naciskany przez kierującego w trakcie jazdy. Puszczenie czuwaka powoduje natychmiastowe awaryjne hamowanie pojazdu.

Oznacza to, że czuwak  „sprawdza”, czy motorniczy jest przytomny, zdolny do reakcji i świadomie prowadzi tramwaj. W sytuacji nagłej  –  na przykład zasłabnięcia, utraty przytomności lub innego zdarzenia, które uniemożliwia dalsze sterowanie pojazdem – czuwak automatycznie doprowadza do zatrzymania tramwaju.

Czuwak czuwa nad bezpieczeństwem pasażerów znajdujących się w pojeździe, nad zdrowiem i życiem motorniczego oraz pozostałych uczestników ruchu, więc można powiedzieć, że w praktyce pełni rolę cichego strażnika.